فراموشی یک افسانه است
میگویند زمان همه چیز را حل میکند. اما روان انسان چیزی را «حل» نمیکند؛ یاد میگیرد چگونه با ردپای آن زندگی کند. تفاوت این دو، همهی تفاوت است.
فراموشی یک افسانه است؛ روان انسان هیچ زخمی را از یاد نمیبرد، تنها یاد میگیرد چگونه با ردپای آن زندگی کند.
یکی از رایجترین جملههایی که در جلسهها میشنوم این است: «فکر میکردم فراموشش کردهام.» و بعد، با یک بو، یک آهنگ، یا یک جملهی ساده در مهمانی، همهی آنچه گمان میکردیم پشت سر گذاشتهایم، دوباره جلوی چشم میآید.
این اتفاق نشانهی ضعف نیست. روان انسان برای فراموشکردن ساخته نشده است؛ برای یادگرفتن ساخته شده. آنچه ما «فراموشی» مینامیم، اغلب «جبر عادت» است: یاد گرفتهایم طوری زندگی کنیم که آن زخم کمتر دیده شود. اما دیدهنشدن با نبودن فرق دارد.
اگر فراموشی وجود داشت نه خاطرهای چشمی رو نمناک میکرد و نه لبی رو خندان… آنچه هست جبر عادت است نه فراموشی!
زمان چه میکند و چه نمیکند
زمان به ما فاصله میدهد، و فاصله چیز کمی نیست. از دور، شکل چیزها را بهتر میبینیم. اما زمان بهتنهایی معنا نمیسازد. اگر تجربهای فهمیده نشود، فقط زیر لایههای تازهتری از تجربههای دیگر پنهان میشود و از همانجا، بیصدا، بر انتخابهای امروز اثر میگذارد.
زمان چیزی را حل نمیکند، تنها پردهای از دردهای جدید بر زخمهای قدیمی میکشد.
به همین دلیل است که در کار مشاوره، بهجای عبور سریع از گذشته، به سراغ آن میرویم؛ نه برای ماندن در آن، بلکه برای اینکه بالاخره از آن بیرون بیاییم. تاریخی که مرور نشود، تکرار میشود.
پس با خاطره چه کنیم؟
- خاطره را دشمن ندانیم؛ خاطره پیامآور است، نه مزاحم.
- بهجای پرسیدن «چرا هنوز یادم است؟» بپرسیم «این یاد، از چه چیزی محافظت میکند؟»
- بپذیریم که هدف، پاککردن رد نیست؛ یادگرفتنِ راهرفتن با آن است.
شاید آرامش، همین باشد: نه بیخاطرگی، بلکه آشتی با آنچه به یاد میآوریم.
زمان مسافری است که بلیط برگشت ندارد، اما اصرار دارد تمام منظرههای رفته را از پنجرهی قطارِ یادآوری به ما نشان دهد.
نوشتهی شقایق کشاورز · روانشناس و مشاور